Nơi cả bản thích thành “tr���m” đêm Giao thừa

Một "tên trộm" đang cắt thịt ở dưới bếp nhà anh Lý Vần Khìn. Ảnh: Mị Hằng

Cả bản háo hức đi… "trộm"

Sì Lờ Lầu là xã cao nhất, xa nhất của huyện vùng cao Phong Thổ, Lai Châu - nơi có độ cao 1.450m đối với mực nước biển. Đường đến Sì Lờ Lầu hai bên là vực sâu, nếu tính từ TP Lai Châu sẽ phải qua 12 con dốc tương hợp với 12 tầng núi. Ngày cuối năm mà đến nơi đây, chắc chắn ai cũng có những cảm xúc đặc biệt. Vì là đỉnh của 12 tầng dốc nên hoa đào nơi đây thường nở từ rất sớm. Khoảng tháng 11 hoa đào đã nở, để rồi khi trái đã đơm, quả đã hồng, những cây đào này lại tiếp tục đơm hoa lần nữa vào đúng dịp xuân sang để tiếp đón năm mới. bởi thế, ngày Tết ở Sì Lờ Lầu luôn có đủ cả quả và hoa của cây đào – sản vật của đất trời Tây Bắc.

Người dẫn chúng tôi đi thăm bản mường người Dao này là ông Tẩn Phủ Sài (69 tuổi) - nguyên bí thư đoàn ủy Đảng uỷ xã Sì Lở Lầu. Theo lời ông Sài thì tục "ăn trộm" ngày Tết đã có từ nghìn năm trước. Vui nhất là đêm Giao thừa, sau khi làm lễ nghi cúng bái gia tiên, từ mảnh vườn đến gác bếp sẽ hiện diện bóng dáng của những "tên trộm".

"Trong cái đêm trời đất giao hòa, bàn giao giữa năm cũ và năm mới, cả làng đều thức. những cụ bà cùng con trẻ bên bếp lửa hồng với nồi bánh chưng và kể chuyện cổ tích râm ran; những cụ ông thì nhấm nháp chén rượu. Phía bên ngoài, bạn teen, thiếu nữ lập nhóm đi "ăn trộm". Họ đinh ninh rằng trong khoảnh khắc bước sang năm mới, nếu ai đó mang về nhà được chút đỉnh gì thì năm mới gia đình sẽ gặp những điều tốt lành, buôn bán phát đạt", ông Sài kể.

Theo quan niệm xưa, người nào càng "ăn trộm" được những thì người đó năm tới càng may mắn, làm nương được mùa, đi rừng bắt được con thú to, chăn nuôi không bị dịch bệnh và gia đình mạnh khỏe. Nhà nào bị "trộm" thăm viếng những, bị mất những đồ thì năm đó không may mắn. Nếu "tên trộm" bị gia đình phát hiện thì bị phạt uống một bát rượu. Còn nếu thành công sẽ mang "chiến lợi phẩm" đến nhà chủ nhà để xin thưởng. Vật thưởng cũng chỉ là chai rượu hoặc miếng thịt sấy khô. "Mục đích của lễ hội là đi lấy may cho cả năm, chứ chẳng phải đi ăn cắp là để… làm giàu. bởi thế, cư dân không bao giờ lấy tiền vàng hay những vật dụng giá trị", ông Sài chia sẻ thêm.

Già làng Phàn Mứ Sông, người giỏi chữ Dao cổ nức tiếng cả xã bờ cõi Sì Lờ Lầu cũng cho hay, trước khi đi, người bản này sang bản khác "ăn trộm" phải thông báo cho trưởng bản được biết. Ngoài ra, đi "ăn trộm" còn phải theo đoàn, vào bản cũng phải gõ trống, chiêng. Người "ăn trộm" cũng chỉ được vào nhổ một vài cây hành, hoặc cắt một miếng thịt lợn đang treo trên gác bếp khoảng 3 lạng hay lấy mấy chén rượu của gia chủ…

Kế bên gia đình già làng Sông là nhà anh Tẩn Lao Lở. Nghe chuyện về "tục ăn trộm", anh Lở khoe: "Tết mới đây, tôi đã cùng những bạn hữu vào bản Thà Giàng lấy được hành, thịt và cả rượu của những chủ nhà mà không bị bắt quả tang nên cả năm đúng là tôi gặp cực nhiều may mắn".

Lễ hội "ăn trộm"

Phiên chợ mộc mạc của người Dao đỏ vùng bờ cõi ngày cuối năm.

Đêm 30 tết nguyên đán năm vừa rồi, trời tối đen như mực. những khối mù đồ sộ từ trên đỉnh Sì Lở Lầu đột nhiên ùa xuống hình thành một không gian sáng tối, hư hư, thực thực là một điều kiện lý tưởng để "trộm" hành nghề. Đồng hồ vừa chỉ sang khoảnh khắc của năm mới, tiếng thanh la, tiếng trống, tiếng chiêng đã bật lên ban đầu bản. thế ra ông thầy cúng Tẩn Phủ Lèng đã thổi thanh la tụ tập bà con thành đoàn để bắt đầu đêm "ăn trộm".

Âm thanh vui nhộn vang vọng núi rừng bờ cõi, dòng người đi đến đâu thì bà con từ những bản ùa ra nhập đoàn đi đến đấy. con trẻ hình thành một đội, bạn teen cũng tụ tập thành đội, người già cũng thành đội vừa đi vừa rì rụp bàn tán, lên kế hoạch để "ăn trộm". Ðoàn người dừng lại trước nhà anh Lý Vần Khìn, cán bộ Bưu tá xã. Nghe tiếng thanh la, trống chiêng thổi mạnh, gia đình anh Khìn đã hấp tấp hình thành "thế trận phòng ngự".

Hình như được cắt cử từ chiều, anh Khìn và con giai lớn cáng đáng bảo vệ rượu, thịt treo trong nhà, còn chị vợ và đứa con nhỏ cáng đáng canh phòng vườn rau. cơ mà, liền một khi, tốp "ăn trộm" gồm hơn 30 người ùa vào nhà anh Khìn. Người vào nhà tìm thịt, người ra vườn rau, cá nhân tiếp cận một cách khác nhau. Hai bố con anh Khìn phải rất khó nhọc mới đuổi bắt được 2 người và mời vào nhà. Một khi sau, từng chai rượu cứ thế được mở để thưởng, để phạt những "tên trộm".

Chẳng biết anh Khìn đã mất gì sau khi bị vài chục "tên trộm" thăm viếng cơ mà anh cười phớ lớ: "Nhà mình chỉ phải mất có hơn chục lít rượu thôi! Được phạt người khác lớn hơn là phải thưởng đấy! Thế cũng là may mắn rồi à".

Nói về phong tục đặc biệt của người Dao đỏ, ông Phàn Phủ Xiên - Chủ tịch ubnd xã Sì Lờ Lầu háo hức kể: "Cả xã gồm có trăm phần trăm là người Dao đỏ an cư. xuất phát từ quan niệm, nếu mang được cái gì đó về nhà vào khoảnh khắc sau giao thừa thì cả gia đình sẽ gặp những điều tốt lành trong năm mới, bởi thế từ hồi trước đến nay, người Dao đỏ ở mảnh đất hoang vu này vẫn duy trì phong tục đầu năm đi… "ăn trộm" lấy may. năm nay, để sẵn sàng cho lễ hội "ăn trộm", ngay từ những ngày cuối tháng 11, nhiều người dân ở Sì Lở Lầu đã háo hức chờ mong. khi những bản của xã đã có điện lưới quốc gia về tận nơi, họ sử dụng điện chính yếu vào dịp Tết. Điện có sáng mới dễ bắt trộm và phạt rượu".

Ông Chủ tịch ubnd xã cũng cho hay, lễ hội "ăn trộm" bị ngắt quãng khoảng 10 năm, cho đến năm 2009 mới được khôi phục lại. Chính bởi thế mà những đêm "ăn trộm" du xuân ở những xã bờ cõi Phong Thổ vui đến ngả nghiêng chủ khách. Bởi "phi vụ" này cả người mất của lẫn những người "ăn trộm" không hề giận nhau mà chỉ chuốc những bát rượu xuân, để hả hê cười trong vòng tay của những cư dân bản. Du xuân trên nẻo Tây Bắc, lạc vào "đám ăn trộm" thì đồng nghĩa với một trong những năm may mắn, để có sức khỏe như cây trên núi, cá dưới khe. Tục thật giản dị, cơ mà ắt phải có, bởi đó chính là thú chơi xuân ở nơi ven trời Tây Bắc.

Nhiều phong tục kỳ lạ của người Dao đỏ Ngoài tục "ăn trộm" đầu năm lấy may, người Dao đỏ ở Sì Lờ Lầu còn đang có nhiều tục lệ đặc biệt như là gia đình nào đang nấu rượu ngày Tết thì phải cắm lá trước cửa nhà, không cho người lạ vào vì đồng bào quan niệm rằng người lạ vào nhà rượu sẽ bị chua và khê, nên khi thấy có những tín hiệu cắm lá kiêng, bạn không nên bước vào nhà. Họ cũng có tục kiêng sờ đầu con trẻ, khi hớt tóc, cạo đầu họ vẫn để chỏm tóc ở đỉnh đầu vì cho đó là nơi ngụ cư những hồn phách con người, quan niệm để chỏm tóc như vậy con trẻ sẽ không hay đau ốm. Người Dao cũng có những lễ hội đặc sắc như là Tết nhảy, hội hát giao duyên, tục cấp sắc cho con giai khôn lớn.

Share this

Hứa Anh