Tử tù sẽ được kết hôn?

Đó là những quyền con người, quyền công dân sẽ được bổ sung trong công trình Luật Sửa đổi, bổ sung một vài điều của Luật Thi hành án hình sự được Bộ Công an kiến nghị chính phủ trình Quốc hội cân nhắc thông qua trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIV năm 2018.

Đã được Hiến định

Dự án luật này sẽ bổ sung những quyền dân sự, quyền kết hôn, ly hôn, quyền hiến mô, hiến tạng đối với người đang chấp hành án phạt tù, người bị kết án xử tử và quy định thời gian giải quyết đơn xin ân giảm, đơn kêu oan của người bị kết án xử tử.

Thực tiễn công đoạn người bị kết án xử tử chờ thi hành án, họ và thân nhân đề nghị được đăng ký kết hôn, lấy tinh trùng của người bị kết án xử tử để lưu trữ ở bệnh viện nhằm mục đích duy trì giống nòi, mục đích nhân đạo... Đây là những đề nghị chính đáng về quyền con người đang được Hiến định. cơ mà, Luật Thi hành án hình sự hiện hành chưa quy định. Để giải quyết đề nghị này trong cuộc sống, Luật Thi hành án hình sự cần sửa đổi, bổ sung để chi tiết hóa Hiến pháp, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đề cao quy tắc nhân đạo, cải cách tư pháp và hội nhập.

Tử tù sẽ được kết hôn? - 1

Đặng Văn Tuấn (SN 1976; ngụ quận 1, TP HCM) bị tuyên xử tử về tội "Giết người" Ảnh: PHẠM DŨNG

Hiến pháp 2013 quy định: "Nam, nữ có quyền kết hôn, ly hôn" (điều 36); "Mọi người có quyền hiến mô, bộ phận thân thể người và hiến xác theo quy định của pháp luật" (khoản 3, điều 20). như vậy, việc kết hôn; ly hôn, hiến mô, cho tinh trùng... là quyền con người, quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp năm 2013 quy định.

Cụ thể hóa quy định của Hiến pháp năm 2013, Luật Hôn nhân và gia đình 2014; Bộ Luật Dân sự 2015 (có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2017) cũng quy định quyền kết hôn là một trong những quyền nhân thân trong hôn nhân gia đình (điều 39); quyền hiến - nhận mô, bộ phận thân thể người và hiến, lấy xác được quy định ở điều 35 Bộ Luật Dân sự 2015. Còn nghị quyết số 10/2015/NĐ-CP ngày 28-1-2015 của chính phủ chỉ dẫn thi hành Luật Hôn nhân - gia đình 2014 cũng quy định về sinh đẻ bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm và điều kiện có thai hộ vì mục đích nhân đạo quy định về việc cho tinh trùng, noãn.

Bảo đảm quyền con người

Theo Luật Thi hành án hình sự năm 2010, chế độ điều hành giam cầm, ăn, ở, mặc, cuộc sống, gửi và nhận thư, nhận đồ vật, tiền mặt, gặp thân nhân, chăm sóc y tế đối với người bị kết án xử tử trong thời gian chờ thi hành án được thực hiện theo quy định của luật pháp về lâm thời giam.

Tại điều 4 Luật Thi hành lâm thời giữ, lâm thời giam năm 2015 (hiện lùi hiệu lực theo nghị quyết số 144/2016/QH13 ngày 29-6-2016 của Quốc hội) thì việc lâm thời giữ, lâm thời giam phải bảo đảm: "1. Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; bảo đảm quyền con người, lợi ích của chính phủ, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; 2. bảo đảm thực hiện nghiêm chỉnh lệnh, quyết định về lâm thời giữ, lâm thời giam, trả tự do của nơi công sở, người có thẩm quyền; 3. Bảo đảm nhân đạo; không tra tấn, truy bức, sử dụng nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị lâm thời giữ, người bị lâm thời giam; 4. Bảo đảm cho người bị lâm thời giữ, người bị lâm thời giam thực hiện quyền con người, quyền và bổn phận của công dân nếu không bị bất cập bởi luật này và luật khác có liên quan; 5. Áp dụng những biện pháp điều hành giam cầm phải căn cứ vào tính chất, chừng độ của hành vi phạm tội, lứa tuổi, giới tính, sức khỏe; bảo đảm bình đẳng giới, quyền, lợi quyền của đàn bà, con trẻ và những đặc điểm nhân thân khác của người bị lâm thời giữ, người bị lâm thời giam". ở điều 9 Luật Thi hành lâm thời giữ, lâm thời giam năm 2015 còn quy định: "Người bị lâm thời giữ, lâm thời giam có quyền "được hưởng những quyền khác của công dân nếu không bị bất cập bởi luật này và luật khác có liên quan, trừ hoàn cảnh những quyền đó chẳng thể thực hiện được do họ đang bị lâm thời giữ, lâm thời giam".

Một quy tắc tiến bộ, bảo đảm quyền con người được quy định trong Hiến pháp 2013 "Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị bất cập theo quy định của luật định "(điều 14). như vậy, quy định chi tiết của những đạo luật nêu trên đều không cấm người bị kết án xử tử kết hôn; hiến, cho, lưu trữ tinh trùng...

Hiến pháp và những đạo luật nói trên bảo đảm tối đa về quyền con người, kể cả người đang chấp xử quyết phạt tù, người bị kết án xử tử. bởi thế, những nội dung bổ sung về quyền kết hôn, ly hôn, hiến tạng... của người đang chấp xử quyết phạt tù, người bị kết án xử tử trong công trình Luật Sửa đổi, bổ sung một vài điều của Luật Thi hành án hình sự là cấp thiết, diễn đạt tính nhân bản của chính phủ.

Việc chi tiết hóa Hiến pháp còn chậm

Hiến pháp năm 2013 có hiệu lực thi hành hơn 3 năm qua. cơ mà, việc chi tiết hóa Hiến pháp vào cuộc sống bằng những đạo luật đến bây giờ là chậm đối với đề nghị của cư dân, làm ảnh hưởng đến lợi quyền của công dân. Để bảo đảm quyền con người - quyền cơ bản của công dân theo quy định của Hiến pháp - trong thời gian chờ sửa đổi, bổ sung Luật Thi hành án hình sự 2010, những nơi công sở tư pháp trung ương cần sớm phát hành chỉ dẫn tòa án, thi hành án hình sự, cơ sở giam cầm, những nơi công sở khác có liên quan tạo điều kiện để người bị kết án xử tử và thân nhân của họ được thực hiện ngay những quyền dân sự, quyền nhân thân theo đúng tinh thần Hiến pháp năm 2013.

Luật sư Nguyễn Hồng Hà (Phó Chủ nhiệm Đoàn luật sư tỉnh Khánh Hòa)